ماشومان ولې درواغ وايي؟

14 آبان 13:21
تر اوسه مې نه دي اورېدلي، چې هېڅ مور او پلار دې ووايي، چې ماشوم مې درواغ نه وايي. په حقيقت كې درواغ ويل، هغه مهارت دي، چې ټول ماشومان يې زده كوي او د هغوي د درواغ ويلو له پاره دليل هم شتون لري. ماشومان څه وخت درواغ وايي؟

له درې كالو څخه په كم عمر كې درواغ ويل، د ماشومانو له پاره كومه مانا نه لري، هرڅه يې چې ذهن ته راځي او په هرڅه چې نه پوهېږي، نو په خوله يې راوړي. د درې او څلورو كالو ترمنځ دا زده كوي، چې لويان هغه څه نه شي درك كولاي، كوم چې دوي يې په اړه فكر كوي او نه شي كولاي، چې د رښتيا او درواغو ترمنځ توپير وكړي. دا په دې مانا ده، چې تخيلات ورته واقعيت لري، ناشونې كيسې كوي او ترې ستاينه كوي.

كله چې له ستونزو سره مخامخ كېږي، پرته له دې چې چاته د زيان رسولو هوډ ولري، نور رټي او هغوي ګرم ګڼي. ( زوي مې خپله پيشو د هغه كار له پاره رټي، كوم چې ترسره كړي يې و. د دوي ترمنځ د دوستۍ او كركې يوه اړيكه شتون لري ). په دې پړاو كې اوږدې كيسې كوي او په اړه يې اغراق كوي او دا كيسې هغه څه دي، چې د ماشومانو خوښېږي، واقعيت ولري. والدين د نظر له څرګندولو څخه پرته، كولاي شي دې كيسو ته غوږ ونيسي او كيسه د واقعيت پر بنسټ تعديل كړي. د بېلګې په توګه: كه چېرې ستاسو ماشوم وايي، چې كولاي شي، په كوټه كې والوزي، نو كولاي شئ، چې هغه ته داسې ووايئ:

غوښتل دې چې په كوټه والوزې، سمه نه ده؟ كه چېرې كولاي دې شواي چې والوزې، نو څه به دې كړي وو؟

كه چېرې ستاسو ماشوم په دې دليل درواغ وايي، چې غواړي له ستونزې سره مخامخ نه شي او يا د هغې خبرې په ويلو سره، چې درواغ ده، غواړي تاسو خوشاله كړي، هېڅكله غبرګون مه ښكاره كوئ، چې پوه شي ناسم كار يې ترسره كړي دي، په ډېرې آرامۍ او آسانۍ ورته ووايئ، چې موږ بايد تل واقعيتونه ووايو او كه چېرې واقعيت ووايو، نو هېڅكله به له ستونزو سره لاس و ګرېوان نه شو او د واقعيت په ويلو سره يې والدين خوشالېږي او هغوي ته ورزده كړئ، چې د ځوانۍ پرمهال رښتيا ووايي او كه چېرې درواغ ووايي، نو خلك به پرې اعتماد ونه كړي.

د هغه عمر په پيل كې، چې ښوونځي ته ځي، تر هر څه زيات د ماشومانو خوښېږي، چې خپل والدين خوشاله وساتي او دا د دې سبب ګرځي، چې فكر وكړي، كه حقيقت ووايي، نو خپل والدين خواشيني كوي. د اته كلنۍ په پيل كې د واقعيت او تخيل ترمنځ په توپير باندې پوهېږي او تر لس كلنۍ پورې، كولاي شي، د ښو او بدو ترمنځ خپل د توپير ځواك لاپسې پياوړي كړي. ماشومان په اته كلنۍ كې په دې باندې پوهېږي، چې درواغ ويل يو ناسم كار دي او والدين خپل ماشومان بايد داسې وروزي، چې درواغ ونه وايي.

ډېر دليلونه شتون لري، چې ماشومان په دې عمر كې درواغ وايي:

۱ ـــ كله چې پوهېږي، ناسم كار يې ترسره كړي دي، د دې له پاره، چې سزا ونه ويني درواغ وايي.

۲ ـــ د هغه څه له پاره درواغ وايي، كوم چې غواړي ترلاسه يې كړي.

۳ ـــ هغه ماشومان چې خپلې كورنۍ او دوستانو ته وفادار او ژمن دي، د دې له پاره، چې له نورو څخه دفاع وكړي او يا هغوي له ستونزو سره مخامخ نه كړي، درواغ وايي.

۴ ـــ نور تر اغېزې لاندې راوستلو سره، ژوند او تجربې يې، له ډېر هيجان سره مخامخ كېږي.

۵ ـــ د دې له پاره، چې په خپل نفس باندې اعتماد يې زيات شي، غواړي له هغه څه څخه ځان ښه او غوره ښكاره كړي، كوم چې دي.

۶ ـــ له والدينو څخه د درواغو اورېدل، حتا مصلحتي درواغ هم كولاي شي، په هغوي باندې اغېزه وكړي.

ماشومان د خپلو والدينو چلند زده كوي او له هغوي څخه تقليد كوي. د فكر دا بڼه: هغه څه چې وايم ترسره يې كړه، نه هغه څه چې ترسره كووم يې. هېره كړئ، ځكه ماشومان په دې لاره چاره باندې ژر نه پوهېږي او ستاسو د وينا پر بنسټ چلند نه كوي.

څنګه پوهېږئ، چې ماشوم مو درواغ وايي؟

دا هغه پوښتنه نه ده، چې وكولاي شئ، په ډېرې آسانۍ يې ځواب كړئ، د دې له پاره، چې ماشومان له يو بل سره توپير لري. څو لارښوونې شتون لري:

۱ ـــ څېرو ته يې وګورئ، كله چې رښتيا وايي، نو آرامتيا او هوساينه لري، په داسې حال كې، چې ډېري ماشومان درواغ وايي غوسه او خپه وي.

۲ ـــ د خبرو ساده اوسېدل: تمرين شوي درواغ، په ښه نظم او ترتيب سره ويل كېږي.

۳ ـــ منطقي اوسېدل: دروغ د لا ډېرو درواغو ملاتړ ته اړتيا لري، نو له دې امله يو بل سره تناقض او اختلاف پيدا كوي او بې مفهومه وي.

څه وخت بايد اندېښن واوسئ؟

درواغ ويل، تل د بنسټيزې ستونزې نښه وي، كه چېرې ماشوم داسې احساس وكړي، چې نه شي كولاي، په خپلو ناهيليو او ماتو باندې بريالي شي، نو د دې وضعيت د پټولو له پاره درواغ وايي. ښايي اړتيا ولري، د نورو د پام را اړولو او د ځان په اړه د ښه احساس د لرلو له پاره درواغجنې كيسې وكړي. تاسو د هغه د والدينو په توګه، بايد د هغه رښتيا او درواغ معلوم كړئ، چې څومره درواغ وايي، تر ډېره درواغ ويلو د اندېښمن اوسېدلو له امه وي.

د شرايطو په بررسۍ سره، څنګه درواغ ويل دروئ؟   

۱ ـــ تر ټولو مهم څيز دا دي، چې هېڅكله خپل ماشوم ته درواغجن مه وايئ، هغه څه چې تاسو يې هغه ته نسبت وركوئ، نو عمل به پرې وكړي. تر ډېره، د دې پرځاي، چې له خپل ماشوم څخه د كيسې د متن په اړه پوښتنې وكړئ، نو له هغه څخه وغواړئ، چې خپله كيسه له سره پيل كړي او كله چې كيسه ښكلې نه ښكارېدله، نو وې دروئ، خپل ماشوم ته فرصت وركړئ، چې خپل شرايط سم كړي او د نه منلو وړ درواغ وينه بررسي كړئ.

۲ ـــ درواغ وينه نا ليدلې مه نيسئ.

۳ ـــ رښتيني چلند ولرئ، ماشومان ستاسو له هغو درواغو څخه هم تقليد كوي، كوم چې د مصلحت له مخې يې وايئ.

۴ ـــ په ياد ولرئ، لوړې كيسې، په درواغ وينه كې مه شمېرئ. له شپږو څخه كم عمره ماشومان، خپل خيالات او تصورات بيانوي او هيچا ته زيان نه رسوي. له خپلو ماشومانو سره د په زړه پورې كيسو په اړه خبرې وكړئ، هغوي كولاي شي، د واقعيتونو او خيالونو ترمنځ توپير وكړي. كله چې ناسم كار كوي او تاسو ترې خبر ياست، نو له خپل ماشوم څخه پوښتنې مه كوئ، ځكه هغه په داسې وضعيت كې مېشتوئ، چې درواغ وايي.

۵ ـــ كله چې خپلو ماشومانو ته مو ويلي، چې د رښتيا په ويلو سره به، له ستونزو سره   مخامخ نه شي، نو نه شئ كولاي، چې هغوي ته سزا وركړئ.

۶ ـــ په ډېرې آرامۍ له خپلو ماشومانو څخه پوښتنې وكړئ، هرڅومره چې زيات هغوي وهڅوئ، نو له ځان څخه د دفاع په خاطر به  لا ډېر درواغ ووايي. هغوي ته ډاډ وركړئ، چې سخت چلند به ورسره نه كېږي.

۷ ـــ كله چې ماشوم مو د ځوانۍ عمر ته ورسېده، نو ور زده كړئ، چې درواغ نه يوازې د دوستۍ، بلكې ټولو اړيكو ته زيان رسوي. خلك په هغوي باندې اعتماد نه كوي. (درواغجن شپون) د ويلو له پاره، تر ټولو غوره كيسه.

۸ ـــ هغه مسئله چې ماشوم مو په اړه يې درواغ وايي، كولاي شي، د هغه د دا ډول احساس د پېژندلو له پاره، تر ټولو غوره سرچينه وي.

۹ ـــ د هغو درواغو په اړه، چې وايي يې، جلا سزا ولرئ او د درواغ ويلو او بد چلند پايلې مخكې تر مخكې ورته روښانه كړئ.

۱۰ ـــ په ياد ولرئ، چې درواغ له خپلو ماشومانو څخه جلا په پام كې ونيسئ، هغوي ته يوازې د خپل چلند په خاطر سزا وركول كېږي.

۱۱ ـــ رښتينولي يې وستايئ.

۱۲ ـــ دا ستاسو دنده ده، چې له خپلو ماشومانو سره مرسته وكړئ، ترڅو ورو ورو درواغ ويل پرېږدي.

۱۳ ـــ داسې يو چاپېريال را منځته كړئ، ترڅو ماشوم مو په ډېرې هوساينې خپل ټول احساسات بيان كړي، هغه وستايئ او په خپل نفس باندې د اعتماد كچه يې لوړه كړئ.

ژباړه: عطا محمد مياخېل

 


ارسال نظرات

نظرات شما

نظر شما